विराटनगर । एमाले अध्यक्ष तथा पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले केही समय अघि आफू निर्वाचन लड्दै आएको झापा–५ सफा सुग्घर रहेको र त्यहाँ महोत्तरी, धनुषाजस्तो गुइँठा बाल्ने अवस्था नभएको बताएका थिए । ओलीका ती अभिव्यक्ति उनी आफैँलाई भारी पर्ने देखिएको छ ।
ओलीले केही समय अगाडि एक टेलिभिजनलाई दिएको अन्तर्वार्तामा आफ्नो क्षेत्रमा गुइँठा बाल्ने अवस्था नभएको आशय व्यक्त गरेका थिए । ‘दमक सफा नगरहरूमध्ये पर्छ, व्यवस्थित नगरहरूमध्ये पर्छ । यो महोत्तरी–धनुषा जस्तो अवस्थामा होइन, त्योभन्दा धेरै एड्भान्स छ,’ उनले आफ्ना प्रतिस्पर्धी रास्वपाका वरिष्ठ नेता बालेन्द्र शाहप्रति इङ्गित गर्दै भनेका थिए, ‘सफा–सुग्घर बेग्लै छ । उहाँ त्यो कल्चरबाट आएको मान्छे, यस कल्चरमा… उहाँले खै यहाँ गुइँठा बाल्न सिकाउनु हुन्छ कि के गर्नु हुन्छ, मलाई थाहा छैन । यो ठाउँ त धेरै एड्भान्स छ नि…। उहाँले यहाँबाट सिक्नु पर्छ, यहाँ केही गर्नेभन्दा पनि । सिकेको त काठमाडौँमै देखिन्छ नि… ।’
ओलीको त्यही बोलीले उनकै निर्वाचन क्षेत्र अन्तर्गत गौरीगञ्ज, गौरादह र कमल गाउँपालिकाका आदिवासी ताजपुरिया, राजवंशी लगायतका समुदाय असन्तुष्ट बनेको पाइयो । त्यहाँका स्थानीयले त बालेन्द्र शाहकी पत्नी सविना काफ्लेलाई गुइँठा उपहार नै दिए । ‘यो हाम्रो परम्परा हो । कसैले हाम्रो गुइँठाको लागि गुनासो गर्नुभएको छ । त्यसैले हामीले बालेन शाहकी श्रीमतीलाई यो उपहार दिन खोजेका हौँ,’ गुइँठा उपहार दिँदै गर्दा एक महिलाले भनिन् ।
गौरीगञ्जका एमाले समर्थक डिल्ली ढुंगाना पनि केपी शर्मा ओलीले गुइँठाको विषयमा बोलेको विषयले असर गरेको बताउँछन् । ‘नबोल्नु पर्ने कुरा बोल्नुभयो । हामी पनि गुइँठा बाल्न थालेका छौंँ । बाल्दै आएकाहरू त रिसाउने भइगए नि,’ ढुंगानाले भने ।
गौरादह–८ का कालिप्रसाद ताजपुरियाले गुइँठा ऊर्जाका लागिमात्रै नभएर पूजा पाठमा धूप बाल्न पनि प्रयोग गरिने बताए । ‘कात्तिकदेखि गुइँठा बनाउन सुरु हुन्छ । यो वैशाखको अन्तिमसम्म बनाएको बनायै हुन्छ । पानी पर्न थाल्यो भने बल्ल गोबरलाई मलखाडीमा थुपार्ने हो,’ उनले भने, ‘पूजापाठको लागि धूप बाल्नलाई गुइँठाको आगो भए झन् राम्रो । जुनसुकै पूजापाठमा, मरे–मराउमा पनि, बिहे–शादीमा पनि, सत्यनारायणको पूजा लाउँदा पनि यसको आगो अनि धूप चाहिन्छ ।’
ताजपुरियालाई आफूहरूको परम्परा र संस्कृतिसँग सम्बन्धित विषयमा अपमानजनक ढङ्गले ओलीले दिएका अभिव्यक्ति मन परेको छैन ।
गौरादह १, २, ३, ७ र ८ नम्बर वडा तथा गौरीगञ्जका प्रायः सबै वडामा पुग्दा त्यहाँ गुइँठा बनाएर सुकाइरहेको प्रशस्तै देख्न सकिन्छ । गुइँठा गाई, गोरु तथा भैँसीको गोबरमा भुस, पराल मिलाएर बनाइन्छ । यसरी बनाइएको गुइँठालाई घाममा सुकाएर बाल्नयोग्य बनाइन्छ । स्वास्थ्यका दृष्टिले गुइँठा बाल्नु राम्रो मानिँदैन । आगो छिटो नसल्कने, आगो सल्के पनि धुवाँ बढी फाल्नेलगायतका कारणले यसले स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्छ । जसकारण श्वासप्रश्वास, क्षयरोग र मोतियाबिन्दुजस्ता दीर्घकालीन रोग लाग्ने जोखिम बढ्ने स्वास्थ्य विशेषज्ञहरू बताउँछन् ।रातोपाटी बाट साभार
