जाडोमा अधिकांश मानिसहरूलाई छालासम्बन्धी समस्याहरू हुने गर्छन्। कहिले सुक्खापन हुन्छ त कहिले छाला फुट्छ। चिसो र सुक्खा हावामा मोइस्चर (नमी)को मात्रा कम हुने हुँदा छालाको प्राकृतिक नमी छिट्टै सुक्छ।
यस मौसममा छालाको प्राकृतिक तेल उत्पादन पनि घट्छ, जसले गर्दा छालाको सुरक्षात्मक तह कमजोर हुन जान्छ। विशेषगरी हात, खुट्टा र ओठ जस्ता भागहरू सबैभन्दा पहिले प्रभावित हुन्छन्, किनकि यी भागहरू लगातार चिसो हावाको सम्पर्कमा रहन्छन्।
तर, थोरै सावधानी र सही स्किन केयर रुटिन अपनाएमा यो समस्याबाट सजिलै जोगिन सकिन्छ। मनतातो पानीले नुहाउने, मोइस्चराइजर लगाउने, पर्याप्त मात्रामा हाइड्रेटेड रहने र पौष्टिक भोजन गर्ने बानीले छालालाई चिसो हावाको असरबाट बचाउन सकिन्छ र यसलाई नरम तथा स्वस्थ बनाइराख्न सकिन्छ।
यहाँ जाडोमा हुने छाला सम्बन्धी समस्या, यसका कारण र रोकथामका उपायबारे विस्तृत जानकारी दिइएको छ:
मौसम र छालामा यसको असर
हाम्रो छालाले मौसम परिवर्तन अनुसारको वातावरणमा तुरुन्त प्रतिक्रिया दिन्छ:
- गर्मी र ओसिलो मौसम: शरीरबाट पसिना र तेल दुवै बढी निस्कन्छन्। यसले छालामा तेल र ब्याक्टेरिया जम्मा भई डन्डीफोर (पिम्पल्स), फङ्गल इन्फेक्सन वा ‘हिट र्यासेज’ जस्ता समस्याहरू बढाउँछ।
- जाडो र सुक्खा मौसम: हावामा नमी कम हुन्छ, जसले छालाको माथिल्लो तहको मोइस्चर छिट्टै सुकाइदिन्छ। यसले छाला सुक्खा, खस्रो भई फाट्न थाल्छ। घरमा हिटर चलाउँदा वा धेरै तातो पानीले नुहाउँदा यो सुक्खापन झन् बढ्छ।
जाडोमा छाला बढी सुक्खा हुनुका मुख्य कारणहरू
जाडोमा छाला अत्यधिक सुक्खा हुने मुख्य कारणहरू निम्न छन्:
- हावामा कम नमी: चिसो हावामा नमी कम हुने हुँदा छालाको प्राकृतिक मोइस्चर छिट्टै वाष्पीकरण हुन्छ।
- तातो हावाको प्रयोग: बाहिरको चिसो हावा र भित्र हीटरको तातो हावा दुवैले छालाको नमीलाई सोस्ने काम गर्छन्।
- कम तेल उत्पादन: जाडोमा छालाको प्राकृतिक तेल उत्पादन क्षमता घट्छ, जसले सुरक्षात्मक तह कमजोर बनाउँछ।
- पानी कम पिउनु: जाडोमा तिर्खा कम लाग्ने भएकाले पर्याप्त पानी नपिउँदा आन्तरिक हाइड्रेशन कम हुन्छ।
हात र खुट्टा किन पहिले फुट्छन्?
हात र खुट्टाको छाला अन्य भागको तुलनामा बाक्लो भए पनि यी भागहरूमा तेल उत्पादन गर्ने ग्रन्थिहरू एकदमै कम हुन्छन्।
यी भागहरू चिसो हावा, पानी, साबुन र धुलोको प्रत्यक्ष सम्पर्कमा लगातार रहने भएकाले छिट्टै ड्यामेज हुन्छन्। यी भागमा रक्तसञ्चार पनि तुलनात्मक रूपमा सुस्त हुने हुँदा छालाले आफूलाई मर्मत गर्न ढिलो गर्छ।
छालाको प्रकार अनुसार हेरचाह
छाला कति फुट्छ भन्ने कुरा छालाको प्रकारमा निर्भर गर्छ:
- सुक्खा छाला: यिनीहरूको छालामा तेलको मात्रा प्राकृतिक रूपमा कम हुने हुँदा ड्राइनेस र फाट्ने समस्या बढी हुन्छ।
- तैलीय छाला: यिनीहरूको प्राकृतिक तेलले सुरक्षा तह बनाएर छालालाई लामो समयसम्म मोइस्चराइज्ड राख्छ।
- संवेदनशील छाला: यस्ता छाला भएकाहरूलाई चिसो, कडा साबुन वा हावाको कारण चाँडै र्यासेज वा क्र्याकिङ्ग हुने सम्भावना हुन्छ।
तातो पानीले नुहाउनु घातक
यो शतप्रतिशत सत्य हो। नुहाउनका लागि धेरै तातो पानी प्रयोग गर्दा छालाको प्राकृतिक तेलको तह हट्छ। यसले छालाको सुरक्षात्मक अवरोधलाई कमजोर बनाउँछ र नमी छिट्टै हराउँछ, जसले गर्दा ड्राइनेस र चिरिने समस्या बढ्छ।
सुक्खापनबाट बच्नका लागि गर्नुपर्ने मुख्य कामहरू
- मनतातो पानीको प्रयोग: धेरै तातो वा धेरै चिसो होइन, मनतातो पानीले नुहाउनुहोस्।
- नुहाउनासाथ मोइस्चराइजर: शरीर पुछेको तुरुन्तै बाक्लो मोइस्चराइजर लगाउनुहोस्। यसले पानीको अंशलाई छालामा बन्द गरेर राख्छ।
- हाइड्रेटेड रहनुहोस्: जाडोमा तिर्खा कम लागे पनि प्रशस्त पानी पिउने बानी बसाल्नुहोस्।
- ह्युमिडिफायरको प्रयोग: घरभित्रको हावामा नमी कायम राख्न ह्युमिडिफायर प्रयोग गर्न सकिन्छ।
- साबुनमा ध्यान दिनुहोस्: नुहाउनका लागि धेरै कडा वा कास्टिकयुक्त साबुनको प्रयोग नगर्नुहोस्।
आहार र छालाको स्वास्थ्य
छालाको स्वास्थ्यमा खानपानको प्रत्यक्ष असर पर्छ:
- ओमेगा-३ फ्याटी एसिड: माछा, ओखर आदिले छालामा तेलको सन्तुलन कायम राख्छन्।
- भिटामिन ई: बदाम, मूंगफली र सूर्यमुखीको बीउमा पाइने भिटामिन ईले छालालाई फ्री रेडिकल ड्यामेजबाट बचाउँछ।
- भिटामिन ए: गाजर र पालुङ्गो जस्ता खानेकुराले छालाका कोषहरूलाई मर्मत गर्न मद्दत गर्छन्।
- प्रशोधित र असन्तुलित खानाले छालाको चमक घटाउँछ र ड्राइनेस बढाउँछ।
ह्यान्डवाश र स्यानिटाइजरको सही प्रयोग
बारम्बार ह्यान्डवाश गर्दा वा अल्कोहल-बेस्ड स्यानिटाइजर प्रयोग गर्दा छालाको प्राकृतिक तेल र माइक्रोबायोम नष्ट हुन्छन्। यसले छालाको सुरक्षात्मक तह कमजोर भई रुखापन, चिलाहट र साना चिराहरू देखिन थाल्छन्।
सुझाव: हात धुनुपरेमा नरम, सुगन्ध-रहित साबुन प्रयोग गर्नुहोस् र सकेसम्म तुरुन्तै ह्यान्ड मोइस्चराइजर वा ह्यान्ड क्रिम लगाउनुहोस्।
दिन र रातको फरक स्किन केयर रुटिन
छालाको हेरचाह दिन र रातको समयमा फरक-फरक हुनुपर्छ:
- दिउँसो: हल्का मोइस्चराइजर र अनिवार्य रूपमा सनस्क्रिन (Sunscreen), लिप बाम। यसले हाइड्रेशन दिन्छ र घाम तथा प्रदूषणबाट छालालाई बचाउँछ।
- राति: बाक्लो क्रिम वा फेस आयल प्रयोग गर्नुहोस्। रातिको समय छालाको मर्मत हुने समय हो। यसले नमीलाई गहिरो रूपमा लक गर्छ।
कहिले डाक्टरको सल्लाह लिने?
यदि छालाको समस्या सामान्य ड्राइनेसभन्दा बढी देखिएमा तुरुन्त चिकित्सकको परामर्श लिन आवश्यक हुन्छ:
- छाला लगातार चिलाएमा वा रातो धब्बा देखेमा।
- छालामा परेको चिराबाट रगत वा पीप निस्किरहेमा।
- छाला लामो समयसम्म पिलिङ्ग भइरहेमा वा जलन भएमा।
यस्ता लक्षणहरू एक्जिमा, फङ्गल इन्फेक्सन वा कहिलेकाहीँ मधुमेह वा हार्मोनल समस्याहरूको सङ्केत पनि हुन सक्छन्।रातो पाटी बाट साभार
